Είναι αποτελεσματικές και ασφαλείς οι Paleo και Atkins;

Παρότι υπάρχουν πάρα πολλές δίαιτες σήμερα για να επιλέξει κανείς, λίγες είναι αυτές που έχουν ξεχωρίσει από τον κόσμο και έχουν δημιουργήσει φανατικούς υποστηρικτές τους, ενώ υπάρχει μια μεγάλη αλυσίδα προϊόντων αποκλειστικά για τις δίαιτες αυτές.

Σε αυτό το άρθρο θα αναφερθούμε σε δύο πολύ διάσημες δίαιτες, οι οποίες πάνω-κάτω είναι παρόμοιες, αφού σκοπός τους είναι να μειώσεις την κατανάλωση των υδατανθράκων και να αποκτήσεις έτσι το σώμα που ονειρεύεσαι. Μέσα σε αυτές τις δίαιτες, μπορείς να προσθέσεις και όσες άλλες πατάνε στην κετογένεση, όπως για παράδειγμα η χημική δίαιτα.

Ένας υπέρβαρος άνθρωπος, έχει μάθει στο σώμα του να βασίζεται στην ζάχαρη για τις ενεργειακές του ανάγκες, μιας και το σώμα του δεν μπορεί να σπάσει το λίπος και να του παρέχει ενέργεια όταν δεν τρώει κάτι για ώρες. Αυτό τον οδηγεί σε δύο προβλήματα, 1ον δεν μπορεί να μείνει για ώρες νηστικός επειδή θα πεινάει και θα νιώθει χάλια και 2ον δεν μπορεί να γυμναστεί έντονα γιατί θα νιώσει ναυτία, λόγω της απότομης μείωσης του σακχάρου στο αίμα του.

Σε αυτές τις περιπτώσεις κάποιος μπορεί να επωφεληθεί από τις δίαιτες που είναι χαμηλές σε υδατάνθρακες, αφού θα πιέσουν το σώμα του να αναζητήσει την ενέργεια από το λίπος. Ενώ όπως θα διαβάσετε και εδώ, αυτός ο τρόπος διατροφής μπορεί να επαναφέρει την αντίσταση στην ινσουλίνη, ένα φαινόμενο που ονομάζεται «insulin reset«, ενώ ίσως μπορεί να επαναφέρει την νεφρική ανεπάρκεια σε ασθενείς με διαβήτη ¹¹. Αλλά θα πρέπει να γνωρίζει κανείς και κατά πόσο είναι ασφαλής ένας τέτοιος τρόπος διατροφής για μήνες ή και για χρόνια και αυτό θα καλύψουμε με αυτό το άρθρο.

Επειδή όπως προαναφέρθηκε υπάρχουν και σχετικά προϊόντα που συνοδεύουν τις δίαιτες αυτές και επειδή υπάρχει στην μέση το χρήμα, το θέμα είναι κατά πόσο είναι αποτελεσματικές και ασφαλείς, αν σκεφτεί κανείς ότι ο Dr. Atkins, ο δημιουργός της δημοφιλούς δίαιτας, όταν πέθανε στα 72 του έπασχε από χρόνια καρδιακά νοσήματα και ζύγιζε 117 κιλά ¹, κάτι που σε κανει να απορείς για την αξιοπιστία της δίαιτας του, ενώ και ο δημιουργός της Paleo δεν δείχνει και στα καλύτερα του.

Ο Loren Cordain, δημιουργός της δίαιτας Paleo πριν και μετά (εικόνα από 30bananasaday.com)

Η Παλαιολιθική (paleo) δίαιτα ορίζει ότι θα πρέπει να καταναλώνονται οι τροφές που ήταν διαθέσιμες και στους πρόγονους μας, όπως για παράδειγμα φρούτα, λαχανικά, ξηροί καρποί και κρεατικά. Θα πρέπει να αποφεύγεις τα γαλακτοκομικά, τα σιτηρά, τα όσπρια, τα επεξεργασμένα έλαια και τη ζάχαρη. Παρότι το hype των προγόνων μας και ότι θα τρώμε ότι έτρωγαν και εκείνοι (αν εξαιρέσεις τα χημικά, τα συντηρητικά και τα παρασιτοκτόνα-ζιζανιοκτόνα που περιέχουν οι τροφές σήμερα, θα τρώμε παρόμοια με τους προγόνους μας), μια δίαιτα θα πρέπει να βασίζεται σε τι είναι υγιεινό και όχι σε τι έτρωγαν οι πρωτόγονοι, που δεν είχαν τις κατάλληλες γνώσεις και εμπειρία.

Οι πρόγονοι μας είχαν πολλές διατροφικές επιλογές…

Παρόμοια είναι και η Atkins, μόνο που εδώ είναι πιο «σκληρή», αφού σου λέει ότι θα πρέπει να αποφεύγεις και τα φρούτα, τα καρότα, τις πατάτες, τα φυτικά έλαια, όσπρια, τους ξηρούς καρπούς και τα γαλακτοκομικά. Επιτρέπονται (σε πρώτη φάση τουλάχιστον) τα περισσότερα λαχανικά, κοτόπουλο χωρίς πέτσα, γαλοπούλα, μοσχάρι, άπαχος κιμάς, ψάρι, θαλασσινά, αυγά, ελαιόλαδο, σκληρά τυριά, μαργαρίνη, ελιές, λεμόνι, μαγιονέζα, βούτυρο. Παρότι η μαργαρίνη θεωρείται επικίνδυνη για τον οργανισμό, είναι περίεργο που την συμπεριέλαβαν σε μια δίαιτα που προορίζεται για την καλύτερη υγεία

Αλλά τι μας ενδιαφέρουν αυτά που απαγορεύονται, όταν αυτά που επιτρέπονται και στις δύο δίαιτες είναι η χαρά εκείνου που θέλει να αδυνατίσει; Τι καλύτερο για πρωινό από αυγά με λουκάνικο, καφέ με βούτυρο (μπλιαχ) και τόσες άλλες διατροφικές επιλογές που μπορείς να κάνεις με βάση το κρέας και τα αυγά; Επίσης είναι και πολύ απλές αυτές οι δίαιτες, το μόνο που σε ενδιαφέρει είναι να μειώσεις τους υδατάνθρακες και να μετράς τις πρωτεΐνες, οι θερμίδες δεν είναι αναγκαίες εδώ. Αλλά ας δούμε κατά πόσο είναι τόσο αποτελεσματική, όσο και υγιεινή μια τέτοια διατροφή σε μακροχρόνια βάση.

Αρχικά θα πρέπει να αναφέρουμε ότι οι δίαιτες που είναι υπερβολικά χαμηλές σε υδατάνθρακες δεν μπορούν να δώσουν μακροχρόνια αποτελέσματα, παρά προσωρινά ². Τα γρήγορα αποτελέσματα που δείχνουν αυτές οι δίαιτες οφείλεται κυρίως στο ότι επειδή οι υδατάνθρακες κρατάνε υγρά, όταν τους μειώσεις και αρχίσει το σώμα να αδειάζει τις αποθήκες γλυκογόνου, φεύγει και το νερό (τα υγρά που χάνονται σε μια δίαιτα στην αρχή). Αλλά δεν είναι μόνο ότι δεν έχουν μακροχρόνια αποτελέσματα, αλλά μπορούν να παρουσιάσουν και προβλήματα υγείας.

Ας δούμε πως λειτουργούν αυτές οι δίαιτες. Κόβοντας τους υδατάνθρακες, θα μειωθεί το σύνολο της γλυκόζης στο αίμα. Όταν τα επίπεδα της γλυκόζης είναι μειωμένα επί 5 ημέρες συνεχόμενα, τότε γίνεται μια ορμονική αλλαγή, όπου το σώμα ξεκινάει να καίει λίπος. Όταν μειώνεται η λήψη υδατανθράκων για ημέρες λοιπόν, το σώμα αρχίζει να αντισταθμίζει την μείωση της γλυκόζης ώστε να την επαναφέρει στα φυσιολογικά της επίπεδα. Ειδικά η ορμόνη γλυκαγόνη, αυξάνει την γλυκόζη «πιέζοντας» το συκώτι και τους μύες να κάψουν ότι αποθηκευμένη γλυκόζη μπορεί να έχουν. Επίσης η επινεφρίνη, ξεκινάει την διαδικασία της λιπόλυσης, την απελευθέρωση των λιπαρών οξέων από τα λιποκύτταρα (τα λιποκύτταρα είναι λιπαρά οξέα και γλυκερόλη). Τα λιπαρά οξέα θα χρησιμοποιηθούν σαν ενέργεια στους μύες, ενώ η γλυκερόλη θα χρησιμοποιηθεί σαν ενέργεια για τον εγκέφαλο. Όλα καλά μέχρι εδώ και όλα δείχνουν τέλεια.

Όταν το σώμα παραμείνει αρκετό καιρό σε μια κατάσταση με χαμηλά επίπεδα γλυκόζης (δηλαδή μακροχρόνια μειωμένη λήψη υδατανθράκων), τότε αναγκάζεται να εκκρίνει περισσότερη αυξητική ορμόνη, τουλάχιστον περισσότερη από τι θα έκρινε σε μια φυσιολογική δίαιτα, ενώ παράλληλα εκκρίνει και την κορτιζόλη. Η αυξητική ορμόνη οδηγεί το σώμα να πάρει περισσότερο αποθηκευμένο λίπος για να έχει ενέργεια. Η κορτιζόλη, η ορμόνη του στρες, η οποία όπως έχουμε δει σε άλλα άρθρα έχει την ιδιότητα να μειώνει τον μυικό ιστό οδηγώντας το σώμα σε μειωμένο μεταβολισμό. Ωστόσο σε αυτήν την περίπτωση, επειδή η αυξητική ορμόνη έχει αυξηθεί (και επειδή δεν λαμβάνουμε υδατάνθρακες, δεν έχουμε και αύξηση της ινσουλίνης να την σταματήσει) θα προστατεύσει τους μύες και θα αναγκάσει την κορτιζόλη να κάψει ακόμη περισσότερο λίπος.

Όταν το σώμα μείνει σε αυτήν την κατάσταση για αρκετό διάστημα, τότε ξεκινά να παράγει κετόνες, ένα υποπροϊόν της διαδικασίας καύσης λίπους που αναφέρθηκε παραπάνω. Όταν οι κετόνες είναι σε μεγάλη ποσότητα, τότε ένα σημαντικό μέρος τους φεύγει από το σώμα με τα ούρα, ενώ ένα μικρό μέρος τους διατηρείτε από το σώμα για τις ενεργειακές ανάγκες του εγκεφάλου και των μυών. Οι κετόνες είναι κάτι φυσιολογικό και ασφαλές, αλλά όταν υπάρχουν για αρκετό χρονικό διάστημα, τότε προκαλείται η κετοαξίδωση, η οποία προκαλεί προβλήματα στον οργανισμό και μπορεί να οδηγήσει σε διαβήτη. Σε επόμενο άρθρο θα αναλύσουμε περισσότερο την συγκεκριμένη διαδικασία.

Οι δίαιτες που είναι πλούσιες σε κορεσμένα λιπαρά οξέα οδηγούν στην παχυσαρκία ³. Επίσης οι δίαιτες που είναι πλούσιες σε χοληστερόλη, μπορεί να οδηγήσουν στην εμφάνιση στεφανιαίας νόσου . Η υπερβολική κατανάλωση βουτύρου (το αγαπημένο της Paleo), μπορεί να οδηγήσει σε αύξηση της LDL, της κακής χοληστερόλης , κάτι που με τον καιρό θα οδηγήσει σε αρτηριοσκλήρυνση . Επίσης οι δίαιτες αυτές μπορούν να εμφανίσουν υπέρταση, ανικανότητα και εγκεφαλικά και καρδιακά επεισόδια . Επίσης και οι αθλητές δεν μπορούν να δουν φοβερές επιδόσεις από τις δίαιτες αυτές, κυρίως επειδή η ινσουλίνη που είναι αναβολική ορμόνη και στέλνει την τροφή στους μύες, απουσιάζει. Για παράδειγμα οι δίαιτες αυτές, παρά την μεγάλη ποσότητα πρωτεΐνης που παρέχουν, δεν έδειξαν καμία βελτίωση στην απόδοση τον αθλητών ¹⁰. Πρόσφατα μια 32χρονη κινδύνευσε να πεθάνει από δίαιτα χαμηλή σε υδατάνθρακες, λόγω της κετοαξίδωσης από αυτή ¹³.

Από τις έρευνες αυτές, μπορεί κανείς να καταλάβει ότι οι δίαιτες αυτές μακροχρόνια μπορεί να αποδειχτούν επικίνδυνες για την υγεία σου. Αλλά όπως αναφέρθηκε και παραπάνω, μειώνοντας τους υδατάνθρακες για κάποιο διάστημα και με μέτρο, μπορείς να επαναφέρεις την αντίσταση στην ινσουλίνη και να μάθεις στον οργανισμό σου να βασίζεται και στο λίπος για να καλύψει τις ανάγκες σου σε ενέργεια και να μην σε κάνει να πεινάς κάθε λίγο και αυτό είναι κάτι που θα αναλυθεί σε κάποιο από τα επόμενα άρθρα.