Ήταν οι πρόγονοι μας χορτοφάγοι;

Αν κάτι σήκωνε πολλές ώρες συζητήσεων και αντιπαραθέσεων στα forums, ήταν το ερώτημα αν τελικά οι άνθρωποι ήμασταν από τα πρώτα χρόνια μας χορτοφάγοι ή αν γίναμε χορτοφάγοι πολύ αργότερα, όπως αναφέρουν οι φαν των Paleo διατροφών.

Και με τον όρο «φαν», δεν θέλω να φανώ ειρωνικός και θα σας δώσω ένα παράδειγμα. Ο ιδρυτής του κινήματος Paleo, ο Λόρεν Κορντέν [1], στο βιβλίο του «The Paleo Diet: Lose Weight and Get Healthy by Eating the Foods You Were Designed to Eat» [Amazon] και συγκεκριμένα στην σελίδα 28 αναφέρει μεταξύ των άλλων [2]:

The clogging of arteries that eventually results in fatal heart attacks comes about through a process called atherosclerosis, in which plaque (cholesterol and calcium) builds up in the arteries that supply the heart itself with blood.[…]
So, do dietary saturated fats from fatty meats cause the artery-clogging process known as atherosclerosis? If we look at the evolutionary evidence, the answer is a resounding yes.[…]
So, now we have the facts we need to come to closure with the saturated fat-heart disease issue.
Dietary saturated fats from excessive consumption of processed fatty meats and feedlot-produced meats
increase our blood cholesterol concentrations, but unless our immune systems are chronically inflamed,
atherosclerosis likely will not kill us from either heart attacks or strokes.

Ωστόσο προωθεί την έντονη κρεατοφαγία, βασισμένος στο γεγονός ότι οι Εσκιμώοι καταναλώνουν μεγάλες ποσότητες κρέατος και δεν πεθαίνουν από καρδιολογικά προβλήματα, άσχετα αν ο ίδιος τονίζει ότι με βάση τις έρευνες η υπερβολική κατανάλωση κρέατος προκαλεί σοβαρά προβλήματα υγείας.

Σαν λογική η Paleo δεν είναι λάθος, δηλαδή η αποφυγή επεξεργασμένων τροφών και η κατανάλωση φρέσκων προϊόντων, ωστόσο δίνει μεγάλο βάρος στην κατανάλωση κρέατος, με το 55% των καθημερινών θερμίδων να προέρχονται από αυτό [3], κάτι που όπως έχω καλύψει σε παλιότερα άρθρα, δεν είναι και η καλύτερη επιλογή [4, 5, 6, 7].

Αριστερά είναι ο Loren Cordain (66χρ, Paleo) και δεξιά ο John McDougall (69χρ, Vegan). Προσωπικά, δεν μου φαίνεται ιδιαίτερα γερός και υγιής ο Cordain, όπως τουλάχιστον υποστηρίζεται στο βιβλίο του ότι θα γίνει κάποιος ακολουθώντας την διατροφή Paleo.

Οπότε το ερώτημα που γεννάτε είναι, ήταν όντως κρεατοφάγοι οι πρόγονοι μας, όπως τουλάχιστον υποστηρίζει το κίνημα Paleo ή τελικά ήταν χορτοφάγοι; Σίγουρα οι προηγούμενες γενιές, έτρωγαν κρέας αλλά όχι πάντα, λόγω έλλειψης χρημάτων κυρίως. Το κρέας ήταν κάτι το «ιερό» και το έτρωγαν σε ειδικές περιπτώσεις, όπως πχ το Πάσχα ή τα Χριστούγεννα. Γι’αυτό και σε παλιές Ελληνικές ταινίες, παραπανίσια κιλά είχαν συνήθως οι πλούσιοι.

Παλιότερα, το κρέας καταναλώνονταν σε ειδικές περιπτώσεις, όπως πχ το Πάσχα. Αντιθέτως σήμερα, τα λαχανικά καταναλώνονται σε ειδικές περιπτώσεις (πχ μέσα στο σάντουιτς).

Σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα, που πραγματοποιήθηκε σε δείγματα δοντιών από Νεάντερταλ που έζησαν πριν από περίπου 50.000 χρόνια [8, 9], έδειξε ότι πολλοί Νεάντερταλ κατανάλωναν υπερβολικές πολλές φορές, ποσότητες κρέατος.

Ωστόσο, αυτό που κάνει ιδιαίτερη εντύπωση, είναι το γεγονός ότι οι Νεάντερταλ που ζούσαν στην περιοχή της Ισπανίας, δεν έτρωγαν καθόλου κρέας, αλλά κατανάλωναν καρπούς, βρύα, φλοιούς δέντρων και μανιτάρια, κάνοντας, όπως αναφέρουν οι ερευνητές, την πραγματική δίαιτα Paleo.

Αυτό που αναφέρουν οι ερευνητές είναι ότι οι Νεάντερταλ προσαρμόζονταν στις καταστάσεις και το περιβάλλον τους, οπότε και οι διατροφικές διαφορές ανάμεσα τους, πιθανόν να οφείλονταν στο ίδιο το περιβάλλον. Σίγουρα στα επόμενα χρόνια, το DNA που βρίσκεται σε δόντια των Νεάντερταλ, θα δώσει περισσότερες πληροφορίες για το θέμα αυτό.

Αλλά το θέμα χορτοφαγία VS κρεατοφαγία, αφορά και ακόμη έναν πολιτισμό. Σύμφωνα με άλλη έρευνα [10], οι αρχαίοι Αιγύπτιοι ήταν επίσης χορτοφάγοι.

Οι επιστήμονες εξέτασαν μούμιες της περιόδου 3500 π.Χ ως 600 μ.Χ. και ανακάλυψαν ότι όπως οι περισσότεροι Ευρωπαίοι, έτσι και οι αρχαίοι Αιγύπτιοι ήταν κυρίως χορτοφάγοι, ενώ και παρά το γεγονός ότι ζούσαν κοντά στον ποταμό Νείλο, δεν κατανάλωναν σχεδόν καθόλου ψάρια [11].

Αυτό μας δείχνει λοιπόν ότι οι πρόγονοι μας, οι περισσότεροι τουλάχιστον, ήταν χορτοφάγοι [12]. Σίγουρα η ανάγκη για επιβίωση τους έκανε να αλλάζουν συχνά την διατροφή τους και να προσαρμόζονται στο περιβάλλον που βρίσκονταν. Μπορεί η έλλειψη καρπών και χόρτων να τους ανάγκασε να τρέφονται με κρέας, μπορεί και το αντίθετο. Σίγουρα οι επόμενες μελέτες θα δώσουν περισσότερες απαντήσεις στο θέμα αυτό.